पालुङटार पुग्नुअघि एकीकृत माओवादीका सांसदहरूले छापामारका रूपमा संसद बैठकमा अन्तिम रिहर्सल गरेका थिए। लडाकु प्रवृत्तिका केही सांसद गत शुक्रबार प्रस्तुत गरिन लागेको बजेटलाई अवरोध गर्न सुरूका लहरतिर लहसिएका थिए। अन्य दिन भन्दा फरक पछिल्ला लहरमा बस्ने सांसदहरूको गतिबिधि अघिल्लो पंक्तिका सीटतिर बढ्न थालेको थियो। अर्थमन्त्री सुरेन्द्र पाण्डेलाई सहधर्मी मन्त्रीहरूले साउती पार्दै 'निको चाल छैन है' भन्ने देखाउ"दासम्म सरकार र अन्य दललाई माओवादीको सम्भावित आक्रमणको पूर्वाभ्यास थिएन। माओवादीहरूले बढीमा रोष्ट्रम घेर्लान् भन्ने थियो तर जब सभामुखले अर्थमन्त्री पाण्डेलाई बजेट पेश गर्न बोलाए, तब लडाकू स्वभावका माओवादी सांसदहरू एकाएक उठेर रातो रिबनको सिलसहित ब्रिफकेशधारी मन्त्रीलाई एम्बुसमा पारे। धकेलाधकेल गर्दै अपहरित मन्त्रीका हातबाट भावी बजेटका गोप्य कागजातको ब्रिफकेश लात्ताले फोड्दै तिनले संसद, संविधान सभा, अन्तरिम संविधान र भर्खर प्राप्त नेपाली गणतन्त्रको चीरहरण गरे।
संसदीय दलका नेता तथा पार्टी अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल अनुपस्थित रहेको बैठकमा ती सांसदको नेतृत्व उपनेता नारायणकाजी श्रेष्ठले गरेका थिए जसले अध्यक्षको इशारा मुताबिक पालुङटारमा जम्मा हुने संसदीय व्यवस्था विरोधी मतको विश्वास आर्जन गर्नु थियो। त्यही भएर त पालुङटारमा पार्टी केन्द्रीय समितिको विस्तारित बैठकको तेस्रो दिन अध्यक्ष दाहालले आफूलाई सधैं वरिष्ठ उपाध्यक्ष मोहन वैद्यस"ग 'निकट' रहेको दुहाई दिए। बजेट पेश गर्न सहमति दिने त्रिदलीय कार्यदलका सदस्य तथा आफ्नै पार्टीका अर्का उपाध्यक्ष बाबुराम भट्टराईलाई दूरदूर गर्न उनले सधैं उनीस"ग 'संघर्ष' गर्नुपरिरहेको सुनाए।
बजेट घोषणा कार्यक्रम बलात् रोकेर संसदको अधिकार राष्ट्रपतिकहा" बुझाउन माओवादी तम्सिनुको तात्पर्य पालुङटार बैठकलाई प्रभावित गर्नुमात्र थियो। सहमतिको राजनीतिलाई तिलाञ्जली दिने त्यो संसद-घटनाप्रति माओवादीले क्षमाशील हुन आवश्यक पनि सम्झेको छै्रन। राष्ट्रिय जिम्मेवारीबोध बहन गर्न लगाउनुको सट्टा पार्टीलाई 'राष्ट्रिय स्वाधीनता'को आन्दोलनमा फेरि होम्न अध्यक्ष दाहाल तत्पर देखिएका छन् जसको नियत शुद्वरूपमा वर्तमान राजनीतिक मूलधारबाट आफ्नो प्रभाव कम हुँदै जान्छ भन्ने डरपोक मानसिकता हो।
समकालीन नेपालमा एकसाथ शान्ति र क्रान्तिको कुरा गर्न अध्यक्ष दाहाल मात्र सक्छन्। एकीकृत माओवादीलाई फ्युजनवादी बनाउँदै लगेका उनले पालुङटारबाट पनि देशलाई अन्यौलमा पार्ने घोषणा गराउँदैछन्। शान्तिको कुरा गर्न उनी किन विवश छन् भने संविधानसभा अरूले हरण गर्छन् भन्ने दुहाई दिनु छ, त्यसकै पक्षमा उभिएजस्तो गरेर सत्ता हासिल गर्नु छ। क्रान्तिको कुरा नगरे त उपाध्यक्ष वैद्यका कट्टर हिमायतीहरूको शाख नपाउने डर हुन्छ। दाहालको आफ्नै दोधारको द्वन्द्वले मुलुकको राजनीतिलाई थप गतिरोधमा फसाइरहने निश्चित छ।
संसद भवनभित्र शुक्रबार मध्यरातमा भएको रिहर्सलबाट अध्यक्ष दाहाल आफ्नो पार्टीको पालुङटार बैठकसँग कति सशंकित रहेछन् भन्ने प्रष्ट हुन्थ्यो। नभन्दै उनले आफ्नो उद्घाटन मन्तव्यममा शान्ति तथा संविधानसभाका पक्षधर भट्टराईलाई आफूबाट पर पारेर तत्काल जनविद्रोह गर्ने सडक आन्दोलनका हिमायती बैद्यस"ग लहस्याउन पुगे। बैद्यकै जनविद्रोहको टेको हाल्दै उनले भारतलाई प्रधान शत्रु घोषणा गरे र नेपालका यावत समस्या नया" दिल्लीका कारण बल्झिएको व्याख्या गर्न विवशः भए। तर पनि दिल्लीस"ग वार्ता गर्ने मनसुवा व्यक्त गरेर उनले 'शत्रु'स"ग वार्ताद्वारा कार्यगत एकताको सम्भावना प्रकट गरे जसबाट उनको राष्ट्रवादिता आफैंमा अराष्ट्रिय चिन्तनप्रेरित रहेको छर्लङ्ग भयो।
अध्यक्ष दाहालको राष्ट्रवाद अलोकतान्त्रिक आधारमा टिकेको रहष्य शाहीकालीन गृहमन्त्री तथा राप्रपा नेपालका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालले यही बेला सार्वजनिक गरिदिएका छन्। राजास"ग मिलेर जानुपर्छ भन्ने नीतिका दाहालले भारतको सहयोगमा दलहरूमार्फत लोकतान्त्रिक आन्दोलन गर्ने पक्षका बाबुराम भट्टराईलाई थुनेको टिप्पणी गरेर थापाले खुलारूपमा माओवादीलाई पालुङटारबाट 'राष्ट्रिय स्वाधीनताका पक्षमा उभिन' आह्वान गरे। उनले दाहालस"ग भाका मिलाउ"दै भारतको हस्तक्षेप रहुञ्जेल माओवादीले सत्ता हासिल गर्न सक्दैन भन्ने आफ्नो पनि मान्यता प्रकट गरेर राजावादी र माओवादीबीच कार्यगत एकता प्रस्ताव गरे। दाहाल र थापाको मन मिल्ने परिस्थिति एक्काइसौं शताब्दीको सबभन्दा कान्छो गणतन्त्रका लागि सबभन्दा चुनौतीपूर्ण बनेको छ।
त्यसो त दाहालले केही समययता भारतस"गको विरोधवापत् राजतन्त्र फर्काउने उद्धेश्यमा मग्न कमल थापा र तुलसी गिरीहरूस"ग हात बढाइरहेका छन् र पार्टीभित्र तिनै 'राष्ट्रवादी'हरूसँग कार्यगत एकताको कडि जोड्ने युवा नेता नेत्रविक्रम चन्दलाई बढीभन्दा बढी ढाडस दिँदैछन्। उता पालुङटारबाट राजधानी फर्केर अन्य दलसँग वार्ता गर्ने उद्धेश्य पनि उनले लुकाउन सकेका छैनन्। दाहालको यही दोधार पालुङटारको घोषणा बन्यो भने माओवादीको द्धिविधाग्रस्त मानसिकताबाट मुलुक अझै ग्रसित रहनेछ। शान्ति र संविधानका पक्षमा उभिएर उनले लडाकु समायोजन-व्यवस्थापन गर्ने र अराजनीतिक वाइसिएलजस्ता सैन्य संरचना भङ्ग गर्ने अठोट गर्दैनन् भने राष्ट्रिय सहमतिका विरूद्व उनी उभिएको ठहर्नेछ। राष्ट्रलाई विभाजित तुल्याएर सीमाबाहिर 'प्रधान शत्रु' खोज्दै हिँड्ने उनको राजनीतिले अन्ततः पालुङटारमा एकत्रित कर्मठ कार्यकर्ताहरूलाई नै पुनः दिग्भ्रमति तुल्याउनेछ।
शान्ति प्रक्रिया बढाउने प्रतिबद्वता माओवादीका लागि सबभन्दा स्वाभाविक निर्णय हुने थियो। त्यसका लागि पार्टीलाई संविधानसभाका पक्षमा उभ्याउनु सबभन्दा विवेकपूर्ण घोषणा हुने थियो। पालुङटारसामू त्यो ऐतिहासिक अवसर अझै बा"की छ। बाँकी दुई दिनभित्र दाहालले २२ वर्षदेखि पार्टी हा"केको अनुभवबाट दूरदृष्टिपूर्ण कुशलता प्रदर्शन गर्ने हो भने उनका समर्पित कार्यकर्ताहरूले शान्ति र संविधानका पक्षमा बल नदिने गुञ्जायसै छैन। कार्यकर्ताहरूलाई विरोधाभाषपूर्ण र बेमौसमी राष्ट्रिय स्वाधीनता नामको 'जनविद्रोह'का पक्षमा नारा लगाउन बाध्य पार्ने नियत नेतृत्वकै जोखिमपूर्ण रणनीति हो। यसबाट सबभन्दा प्रसन्न राप्रपा नेपालसहित राजतन्त्रको पुनर्स्थापना चाहनेहरू देखिएका छन्। र शैशवकालको नेपाली गणतन्त्र कमजोर बन्ने छा"ट बनेको छ।
संसदीय दलका नेता तथा पार्टी अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल अनुपस्थित रहेको बैठकमा ती सांसदको नेतृत्व उपनेता नारायणकाजी श्रेष्ठले गरेका थिए जसले अध्यक्षको इशारा मुताबिक पालुङटारमा जम्मा हुने संसदीय व्यवस्था विरोधी मतको विश्वास आर्जन गर्नु थियो। त्यही भएर त पालुङटारमा पार्टी केन्द्रीय समितिको विस्तारित बैठकको तेस्रो दिन अध्यक्ष दाहालले आफूलाई सधैं वरिष्ठ उपाध्यक्ष मोहन वैद्यस"ग 'निकट' रहेको दुहाई दिए। बजेट पेश गर्न सहमति दिने त्रिदलीय कार्यदलका सदस्य तथा आफ्नै पार्टीका अर्का उपाध्यक्ष बाबुराम भट्टराईलाई दूरदूर गर्न उनले सधैं उनीस"ग 'संघर्ष' गर्नुपरिरहेको सुनाए।
बजेट घोषणा कार्यक्रम बलात् रोकेर संसदको अधिकार राष्ट्रपतिकहा" बुझाउन माओवादी तम्सिनुको तात्पर्य पालुङटार बैठकलाई प्रभावित गर्नुमात्र थियो। सहमतिको राजनीतिलाई तिलाञ्जली दिने त्यो संसद-घटनाप्रति माओवादीले क्षमाशील हुन आवश्यक पनि सम्झेको छै्रन। राष्ट्रिय जिम्मेवारीबोध बहन गर्न लगाउनुको सट्टा पार्टीलाई 'राष्ट्रिय स्वाधीनता'को आन्दोलनमा फेरि होम्न अध्यक्ष दाहाल तत्पर देखिएका छन् जसको नियत शुद्वरूपमा वर्तमान राजनीतिक मूलधारबाट आफ्नो प्रभाव कम हुँदै जान्छ भन्ने डरपोक मानसिकता हो।
समकालीन नेपालमा एकसाथ शान्ति र क्रान्तिको कुरा गर्न अध्यक्ष दाहाल मात्र सक्छन्। एकीकृत माओवादीलाई फ्युजनवादी बनाउँदै लगेका उनले पालुङटारबाट पनि देशलाई अन्यौलमा पार्ने घोषणा गराउँदैछन्। शान्तिको कुरा गर्न उनी किन विवश छन् भने संविधानसभा अरूले हरण गर्छन् भन्ने दुहाई दिनु छ, त्यसकै पक्षमा उभिएजस्तो गरेर सत्ता हासिल गर्नु छ। क्रान्तिको कुरा नगरे त उपाध्यक्ष वैद्यका कट्टर हिमायतीहरूको शाख नपाउने डर हुन्छ। दाहालको आफ्नै दोधारको द्वन्द्वले मुलुकको राजनीतिलाई थप गतिरोधमा फसाइरहने निश्चित छ।
संसद भवनभित्र शुक्रबार मध्यरातमा भएको रिहर्सलबाट अध्यक्ष दाहाल आफ्नो पार्टीको पालुङटार बैठकसँग कति सशंकित रहेछन् भन्ने प्रष्ट हुन्थ्यो। नभन्दै उनले आफ्नो उद्घाटन मन्तव्यममा शान्ति तथा संविधानसभाका पक्षधर भट्टराईलाई आफूबाट पर पारेर तत्काल जनविद्रोह गर्ने सडक आन्दोलनका हिमायती बैद्यस"ग लहस्याउन पुगे। बैद्यकै जनविद्रोहको टेको हाल्दै उनले भारतलाई प्रधान शत्रु घोषणा गरे र नेपालका यावत समस्या नया" दिल्लीका कारण बल्झिएको व्याख्या गर्न विवशः भए। तर पनि दिल्लीस"ग वार्ता गर्ने मनसुवा व्यक्त गरेर उनले 'शत्रु'स"ग वार्ताद्वारा कार्यगत एकताको सम्भावना प्रकट गरे जसबाट उनको राष्ट्रवादिता आफैंमा अराष्ट्रिय चिन्तनप्रेरित रहेको छर्लङ्ग भयो।
अध्यक्ष दाहालको राष्ट्रवाद अलोकतान्त्रिक आधारमा टिकेको रहष्य शाहीकालीन गृहमन्त्री तथा राप्रपा नेपालका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालले यही बेला सार्वजनिक गरिदिएका छन्। राजास"ग मिलेर जानुपर्छ भन्ने नीतिका दाहालले भारतको सहयोगमा दलहरूमार्फत लोकतान्त्रिक आन्दोलन गर्ने पक्षका बाबुराम भट्टराईलाई थुनेको टिप्पणी गरेर थापाले खुलारूपमा माओवादीलाई पालुङटारबाट 'राष्ट्रिय स्वाधीनताका पक्षमा उभिन' आह्वान गरे। उनले दाहालस"ग भाका मिलाउ"दै भारतको हस्तक्षेप रहुञ्जेल माओवादीले सत्ता हासिल गर्न सक्दैन भन्ने आफ्नो पनि मान्यता प्रकट गरेर राजावादी र माओवादीबीच कार्यगत एकता प्रस्ताव गरे। दाहाल र थापाको मन मिल्ने परिस्थिति एक्काइसौं शताब्दीको सबभन्दा कान्छो गणतन्त्रका लागि सबभन्दा चुनौतीपूर्ण बनेको छ।
त्यसो त दाहालले केही समययता भारतस"गको विरोधवापत् राजतन्त्र फर्काउने उद्धेश्यमा मग्न कमल थापा र तुलसी गिरीहरूस"ग हात बढाइरहेका छन् र पार्टीभित्र तिनै 'राष्ट्रवादी'हरूसँग कार्यगत एकताको कडि जोड्ने युवा नेता नेत्रविक्रम चन्दलाई बढीभन्दा बढी ढाडस दिँदैछन्। उता पालुङटारबाट राजधानी फर्केर अन्य दलसँग वार्ता गर्ने उद्धेश्य पनि उनले लुकाउन सकेका छैनन्। दाहालको यही दोधार पालुङटारको घोषणा बन्यो भने माओवादीको द्धिविधाग्रस्त मानसिकताबाट मुलुक अझै ग्रसित रहनेछ। शान्ति र संविधानका पक्षमा उभिएर उनले लडाकु समायोजन-व्यवस्थापन गर्ने र अराजनीतिक वाइसिएलजस्ता सैन्य संरचना भङ्ग गर्ने अठोट गर्दैनन् भने राष्ट्रिय सहमतिका विरूद्व उनी उभिएको ठहर्नेछ। राष्ट्रलाई विभाजित तुल्याएर सीमाबाहिर 'प्रधान शत्रु' खोज्दै हिँड्ने उनको राजनीतिले अन्ततः पालुङटारमा एकत्रित कर्मठ कार्यकर्ताहरूलाई नै पुनः दिग्भ्रमति तुल्याउनेछ।
शान्ति प्रक्रिया बढाउने प्रतिबद्वता माओवादीका लागि सबभन्दा स्वाभाविक निर्णय हुने थियो। त्यसका लागि पार्टीलाई संविधानसभाका पक्षमा उभ्याउनु सबभन्दा विवेकपूर्ण घोषणा हुने थियो। पालुङटारसामू त्यो ऐतिहासिक अवसर अझै बा"की छ। बाँकी दुई दिनभित्र दाहालले २२ वर्षदेखि पार्टी हा"केको अनुभवबाट दूरदृष्टिपूर्ण कुशलता प्रदर्शन गर्ने हो भने उनका समर्पित कार्यकर्ताहरूले शान्ति र संविधानका पक्षमा बल नदिने गुञ्जायसै छैन। कार्यकर्ताहरूलाई विरोधाभाषपूर्ण र बेमौसमी राष्ट्रिय स्वाधीनता नामको 'जनविद्रोह'का पक्षमा नारा लगाउन बाध्य पार्ने नियत नेतृत्वकै जोखिमपूर्ण रणनीति हो। यसबाट सबभन्दा प्रसन्न राप्रपा नेपालसहित राजतन्त्रको पुनर्स्थापना चाहनेहरू देखिएका छन्। र शैशवकालको नेपाली गणतन्त्र कमजोर बन्ने छा"ट बनेको छ।
